تدریس تربیت بدنی در دوره ی ابتدایی،آسیب شناسی، راهبردها
«از سال 1306 ه ش بر اساس قانونی که از تصویب مجلس شورای ملّی وقت گذشت درس تربیت بدنی و ورزش به صورت اجباری جز برنامه های درسی تمام دوره های تحصیلی قرار گرفت. به موجب این قانون هر روز یک ساعت از برنامه های دانش آموزان به درس تربیت بدنی اختصاص یافت. اما اجرای این قانون به علت کمبود نیروی انسانی متخصص و امکانات اجرائی عملا با مشکل مواجه شد. به طوری که در سال 1314ه ش به منظور تامین معلّم تربیت بدنی مورد نیاز آموزش و پرورش مقرر شد تا اجرای درس تربیت بدنی درتمام پایه های تحصیلی از ابتدائی تا پایان دوره متوسطه توسط معلّم متخصص تربیت بدنی تدریس شود، امّا با صدور بخشنامه ی4628 ت-ن مورخ 3/ 6/ 1363ه ش به کارگیری معلّم خاص تربیت بدنی در دوره ی ابتدایی حذف و تدریس تربیت بدنی به معلّمان یا آموزگاران همان پایه محول شد که این موضوع به اعتقاد اکثر کارشناسان با توجّه به اهمیّت دوره ابتدائی زیان های بزرگی به ورزش آموزشگاهی و ورزش کشور وارد کرد.
پیداست معلّمان به تنهایی قادر نیستند نیازهای ورزشی شاگردان را پاسخ گو باشند. معلّمان و مربیان باید فرصت و امکانات کافی فراهم آورند تا متناسب با رشد جسمانی، عضلانی زمینه مساعد برای رشد آنها فراهم گردد. لحاظ کردن مسایل مربوط به رشد مخصوصا در مقطع رشد که به تعبیر روسو تولّد دوّم فرد است بسیار حائز اهمیت است.مربیان باید بکوشند در این سنین ویژگی های روحی و روانی دانش آموزان را در نظر آورند. همچنین در نظر داشتن تفاوت های فردی دانش آموزان منطبق با مفاهیم رشد در امر ورزش بسیار باید مدنظر باشد. معلّم باید بداند بسیاری از افراد توانایی لازم برای بعضی ازحرکات ورزشی را ندارند.معلّمان و مربیان ناآگاه بدون در نظر گرفتن این تفاوت ها می توانند اسباب بعضی بیماری ها و عوارض را فراهم آورند. از طرفی مربیان باید به این نکته توجه کنند که بکوشند تا ورزش در خدمت دانش آموزان درآید، نه این که دانش آموزان در خدمت ورزش باشند. بر این اساس ساعات ورزش باید ابزاری باشد برای پاسخگویی به آن چه دانش آموزان نیاز دارند و می توانند. از این رو ساعت ورزش باید متناسب با توان مندی های دانش آموزان باشد. همان طور که قبلا گفته شد شادی و نشاط که روح حاکم بر ورزش است، نباید در خدمت ورزش قهرمانی درآید. هرچند آموزش ورزش قهرمانی نیز می تواند جزیی از فرایند ورزش باشد و حتی در دنیای امروز بد نیست در مدارس مقدمات آموزش آن را فراهم کنیم. امّا تاکید بر این است که ماهیّت ورزش نبایستی مخرّب باشد و به گونه ای درآید که به جای آن که ابزار تمدّد اعصاب برای یادگیری درس و فعّالیّت علمی باشد، به مانعی برای یادگیری تبدیل گردد. از سویی تاکید بر این نکته نیز اهمیت دارد که باید حجم فعّالیّت های ورزشی باید متناسب با توان دانش آموزان باشد. اگر دانش آموز در یک رشته ورزشی می تواند توقع معلّم را برآورده کند، چه اصراری داریم که در مواد مختلف ورزشی او را شرکت دهیم یا او را وادار کنیم تا رشته های مختلف ورزشی را بیاموزد و در ارزشیابی پایانی ملزم به پاسخگویی باشد. این مسئله از آن روی ارزشمند است که با انگشت نهادن بر توانایی های خاص هر کدام از دانش آموزان زمینه دنبال کردن آن را در محیط های بیرون نیز فراهم می کنیم.
از طرفی فصول و ماه ها و ایام مختلف سال با ورزش های خاصی تناسب دارد. مخصوصا در کشور ما که از تنوع آب و هوایی زیادی برخوردار است، در مناطق و شرایط مختلف ورزش های خاصی قابل اجرا و انتظار است. بنابراین معلّمان و مربیان آگاه باید به این مسئله توجه داشته باشند. برای مثال ورزش های پرجنب و جوش در ماه های سرد سال بیشتر مورد تقاضا و از نظر روحی و جسمی قابل اجرا است. ارائه برنامه خاص ورزشی به صورت مدون و متمرکز و بخشنامه ای در کل کشور با این مسئله منافات دارد. بنابراین در این زمینه تفویض اختیار و تشخیص این که چه سرفصل هایی برای چه شرایطی متناسب است تا مقدار زیادی به نظر مربی بستگی دارد.
مربیان باید این نکته را بدانند که با دانش آموزانی سروکار دارند که به لحاظ روحی یک سان نیستند. افرادی که ممکن است سراپا عقده های روحی پاسخ داده نشده باشند تا افرادی که در آرامش و ثبات روحی مطلوب قرار دارند. بنابراین منطقی شدن توقّع مربی از دانش آموزان نشان از درایت و علم او دارد. بسیاری از دانش آموزان زمین ورزش را برای تخلیه روحی و بیرون ریختن هیجانات، احساسات و آشوب های روحی می خواهند. بنابراین اشکال ندارد اگر زمینه چنین شرایطی را فراهم کنیم.
درس تربیت بدنی این قابلیّت را دارد که در کنار تعلیم حرکت، از طریق حرکت، برای تعلیم موثر واقع شود. در برنامه های درسی در هم تنیده، تربیت بدنی می تواند کمک موثری برای سایر دروس باشد.(1)
جايگاه ساعات درس تربيت بدني در مدارس
هنوز آن گونه كه بايد و شايد فعّاليّت بدني در مدارس ما رايج نيست و اين به علت ضعيف بودن زير ساخت هاي فعاليت بدني در ايران است، در كشوري مانند مالزي ،حتي در شهرهاي كوچك آن كنار هر مدرسه دخترانه زمين چمن وجود دارد و در مدارس پسرانه ، سالن ورزش هم ايجاد شده است. اما معيار مدرسه سازي درايران فقط كلاس درس است. مدارس بيش از يك حياط كوچك صدمتري ندارند و اين ضعف بزرگي است ، از سويي وقتي ما مي گوييم «ورزش كنيد» ولي امكانات لازم در اختيار قرار نمي گيرد، مانند آن است كه سربازي را بدون فشنگ به ميدان جنگ بفرستيم، بچه ها عاشق فعاليت بدني اند ولي هنگامي كه امكانات نيست، كجا و با چه وسيله اي ورزش كنند؟شايد در همين راستا بوده است كه آموزش و پرورش بر آن شده تا تنها به اماكني مجوز تأسيس مدرسه بدهد كه حداقل هاي ورزشي را دارا باشند. بر اساس نتايج مطالعات انجام شده مشخص شد كه نگاه به تربيت بدني در كتاب فارسي پايه هاي اوّل تا سوّم هدف مند ، جهت دار و مشخص نيست و تنها عكس هاي پراكنده از ورزش در كتابه ا ديده مي شود ، تصاويرموجوددر كتاب هاي درسي بيشتر رشته هايي چون وزنه برداري ، تنيس روي ميزاست كه چندان با روحيه كودكان سازگار نيست. تصاوير پسر بچه ها نسبت به دختران در كتابهاي دبستاني غالب است، درصورتي كه نيمي از جامعه كودكان دبستاني را دختران تشكيل مي دهند، در ادامه به تحقيق مشابهي كه ده سال پيش انجام شده اشاره مي كند كه در آن زمان نشان مي داد معيار توجه به ورزش تنها پنج درصد است. تحقيق كنوني هر چند توجه بيشتري به ورزش را نشان مي دهد ولي تصاوير ورزشي در كتاب فارسي دبستان پراكنده است. اين در حالي است كه نقش تصوير در آموزش كودكان بسيار مهم است.
هنگامي كه عكس روي جلد مجلات ورزشي، تنها به تصاوير قهرماني خلاصه مي شود ،از ورزش همگاني غفلت می شود. اين در حالي است كه مخاطب ورزش قهرماني تنها سه درصد از جامعه را تشكيل مي دهند و نبايد آن را با ورزش همگاني كه اكثريت جامعه را در بر مي گيرد، يكسان دانست. نشان دادن تصاوير ورزشكاران حرفه اي در كتاب هاي درسي كودكان را گمراه مي كند. كودك بايد بياموزد كه مي تواند در حياط كوچك مدرسه با شادي بازي كند، در كتابها بايد دويدن، پريدن و جهيدن نيز همگام با بعد حرفه اي ورزش نمايش داده شود و در نهايت ورزش قهرماني ميوه درخت تنومند ورزش همگاني است. در حقيقت مقوله وزرش همگاني و ورزش قهرماني دوسويه يك جريان هستند و كامل كننده يك ديگرند. به همين سبب است كه بيشترين مدالهاي قهرماني از آن كشورهايي مي شود كه فرهنگ ورزشي و تحرك در آنها همگاني تر شده است . شايد به موازات همين نگاه ورزش است كه ورزشهاي گروهي و تيمي نيز اقبال بيش تري در اين كشورها دارند. اين در حالي است كه نگاه پراكنده به ورزش و عدم جامعيت آن در كشور ما ، تنها موجب رشد ورزش هاي انفرادي شده است. از پيشنهادات ديگري كه در حوزه ورزش مدارس مطرح شده است افزايش ساعات ورزش مدارس است كه البته مشروط به پيچيدگي هاي تنظيم ساعات دروس است. با اين حال به نظر مي رسد اگر همان دو ساعت موجود ورزش به خوبي برنامه ريزي و هدفمند شود مي توان اهداف ورزشي مداس را نه در كميت كه در كيفيت آن توسعه داد تجهيز وافزايش امكانات ورزشي، ايمن سازي،خط كشي زمين، رنگ آميزي و افزودن تجهيزات و وسايل ورزشي و ارتقاي پايگاه و اهميّت مربيان ورزش از اين موارد است. از سويي ورزش مدارس به تصحيح تفكر ورزشي در مدارس نيز نيازمند است.
چنانچه اهميّت ندادن به ورزش و تبديل آن به ساعت هايي براي درس يا تكاليف عقب مانده حكايت از آن دارد. ورزش صبحگاهي و اهميت آن يكي از اولويّت هاي ديگر برنامه هاي مدارس مي تواند باشد كه خود پيش نيازورزش هفتگي است. با وجود روش هاي نادرست غذايي، بازي هاي ساكن ، نشستني و كامپيوتري ، زندگي آپارتماني، والدين شاغل و..... در اولويّت قراردادن وبازنگري به ورزش مداس از ضرورت هاي حتمي حوزه آموزش وپرورش با همكاري ديگر نهاد ها و سازمان هاي مربوط است والبته در اين ميان نقش سخت افزاري بودجه و اعتبارات لازم انكار نشدني است.(2) اهداف برنامه ی درس تربیت بدنی در دوره ابتدایی
در برنامه ی درسی تربیت بدنی، جهت گیری اساسی یاددهی-یادگیری، کسب و حفظ سلامتی برای دانش آموزان است. از این رو، اهداف آموزشی حیطه های سه گانه ی زیر را شامل می شود:
الف- آگاهی های مورد نیاز
ب- مهارت های ضروری
پ- نگرش مورد انتظار
الف- آگاهی های مورد نیاز:
سیر مطالب مورد نیاز به گونه ای طراحی گردیده است که پشتوانه ی مناسبی برای مهات های کسب شده، باشد و بدین وسیله بستر مناسبی را برای دانش آموزان جهت حفظ سلامت خود در آینده، بدون کمک دیگران، فراهم آورد. دامنه ی آگاهی های مورد نیاز عبارت اند از:
1- حرکت پایه: یکی از مهم ترین جنبه های برنامه ی درسی تربیت بدنی است که نقش بسیاری درشکل گیری وضعیت مکانیکی بدن در شرایط ایستا و پویا دارد. در این قسمت، اشکال صحیح حرکات پایه (الفبای حرکت)- یعنی راه رفتن، دویدن، پریدن، با پرش رفتن، با جهش رفتن و ...- مورد بحث و بررسی قرار می گیرد و به شیوه ای ساده آگاهی های لازم را به دانش آموزان منتقل می کند؛ به عبارت دیگر، بحث حرکات پایه از ساده ترین آن شروع می شود و تا پایان دوره ی ابتدایی، مجموعه ی مطالب مورد نیاز درباره ی آن ادامه می یابد.لازم به ذکر است با توجه به اثر تعیین کننده ی وضعیت های مختلف نگهداری بدن، همچون ایستادن، نشستن و خوابیدن، بر ستون فقرات در پایه ی اول ابتدایی به همراه حرکات پایه ارائه شده است؛ بنابراین، موارد یاد شده جزء حرکات پایه محسوب نمی شود و تعلیم وضعیت صحیح آن ها به منظور جلوگیری از ناهنجاری های ستون فقرات صورت می گیرد.
2- آمادگی جسمانی: آمادگی جسمانی عاملی تعیین کننده در سلامت جسمی و حرکتی فرد است. با توجه به اجزای مختلف آمادگی جسمانی همچون استقامت عمومی (قلبی- تنفسی)، انعطاف پذیری، استقامت موضعی (عضلانی) و قدرت- که نقشی تعیین کننده در سلامت دارند- و نیز اجزای دیگری که بر عملکرد حرکتی اثرگذار هستند (چابکی، هماهنگی، توان، تعاول و سرعت)، دادن آگاهی های لازمه در هریک از موارد، دانش آموزان را از اهمیت و ضرورت آن ها مطلع می سازد و پشتوانه ی مناسبی را برای بخش مهارتی کلاس درس تربیت بدنی فراهم می آورد.
3-تغذیه و بهداشت ورزشی: مباحث این بخش، لزوم تعادل بین انرژی دریافتی و مصرفی را برای دست یابی به وزن متعادل در کنار فعّالیّت های ورزشی یاد آور شده و در پایان دوره منجر به نتیجه گیری منطقی در خصوص ارتباط تنگاتنگ ورزش و تغذیه می شود. زمان دقیق صرف غذا قبل از فعّالیّت ورزشی، نقش آب و مایعات در فعّالیّت ورزشکاران و موارد دیگر، همگی توجه همزمان به ورزش، بهداشت و تغذیه را یادآور می شوند.
4- ایمنی در ورزش: در محیط های ورزشی، محیط، ابزار، حریفان به هنگام رقابت و نیز شرایط تمرین و بازی ممکن است اثرات زیادی بر سلامت ورزشکاران داشته باشند. شناخت و آگاهی نسبت به هریک از موارد یاد شده، دانش آموز را برای فعّالیّت سالم و بی خطر آماده می کند. آگاهی از این موارد برای معلّم نیز به عنوان حافظ سلامت دانش آموز، اهمیت زیادی دارد.
5- شناخت رشته های ورزشی: رسالت اصلی تربیت بدنی در مدارس، سلامت دانش آموزان است ولی آگاهی از رشته های ورزشی به دو دلیل اهمیت دارد؛ اولاٌ، برای فرزندان این مرز و بوم در اقصی نقاط آن اطلاع از رشته هایی که در سطح قهرمانی کشور در مدارس اجرا می شود یک حق مسلم است و ثانیاٌ، برای نخبگانی که دارای هوش جسمانی مناسبی هستند و در ساعات درس تربیت بدنی شکوفا می شوند، شرایطی را فراهم می آورد تا قبل از انتخاب رشته ی مناسب با وضعیت جسمانی و علاقه ی خویش، اطلاعات مفیدی به دست آورند؛ به عبارت دیگر، به دانش آموزان در جهت هدایت استعدادهای ورزشی کمکی می شود. در طراحی این بخش- برای ارائه ی اطلاعات در خصوص رشته ها- از زوایای مختلفی به موضوع توجه شده است. این کار گاهی با مدد گرفتن از اندام ها و به صورت (رشته هایی که با دست بازی می شوند)، (رشته هایی که با پا انجام می شوند) و ( رشته هایی که با دست و پا انجام می شوند) ارائه می گردد و گاهی با استفاده از وسایل به کار گرفته شده در ورزش و به شکل (رشته هایی که با وسیله و بدون وسیله انجام می شوند) به بحث گذاشته می شوند و در هر حال با نگاهی دقیق مشخص می گردد که عناوین به کار گرفته شده، بهانه ای است برای ارائه ی اطلاعات در مورد رشته های ورزشی که تعداد مشخص را شامل می شوند.
6- اهداف تربیت بدنی: بازی های ورزشی از پایه ی اول تا پنجم ابزار مناسبی را در اختیار معلّم قرار می دهد تا هدف های اجتماعی، شناختی و عاطفی و روانی را در چنین بستری پیگیری کند. البته فرصت بحث و بررسی در این مورد پس از طی پایه سوم و در سال های چهارم و پنجم تحصیلی بین معلّم و دانش آموزان و دانش آموزان با یک دیگر فراهم می گردد. از این طریق می توان شرایط قوی تر و موثر تری را برای تاثیر گذاری بر نگرش دانش آموزان فراهم کرد.
ب- مهارت های ضروری:
آنچه در بخش دانستنی ها مطرح شده به عنوان دانش پایه تلقی می شود که یادگیری مهارت های اساسی در تربیت بدنی را تسهیل می کند.دو بخش اساسی مهارت ها در تربیت بدنی، حرکات پایه و آمادگی جسمانی است. در سال های چهارم، پنجم وششم حرکات پایه جای خود را به مهارت های پایه ی ورزشی می دهند ولی آمادگی جسمانی به عنوان یک عامل اساسی در جهت تقویت سلامت جسمی و عملکرد حرکتی دانش آموز در تمامی پایه ها جایگاه ویژه ای خواهد داشت. در واقع، تمامی تلاش ها در بخش مهارتی بر ارتقای سطح آمادگی جسمانی و حرکتی دانش آموزان معطوف است.دانش آموزان در قالب کلاس های مهارتی به تمرین پرداخته و معلّم نیز از طریق مشاهده ی رفتارها و یادآوری آنچه در کلاس دانشی و از طریق تعامل فراگیری شده است به تسهیل و تصحیح روند یادگیری می پردازد به عبارت دیگر، دانستنی های مورد نیاز باید قبل از کلاس مهارتی از سطح مناسبی برخوردار شده باشند تا در هنگام تمرین مهارت ها، نیازی به طرح مجدد آن ها نباشد و روند تمرین کند نشود.
تمرین حرکات پایه از سطح ساده- همچون راه رفتن- آغاز می شود و در طی سه پایه ی اول تکمیل می گردد. علاوه بر پیش بینی تمرین هر یک از حرکات پایه به صورت یک واحد آموزشی، جلساتی نیز به ترکیب مهارت ها اختصاص یافته است؛ زیرا در نهایت، کسب مهارت در تلفیق و اجرای این حرکات در طی عمل مورد نظر است. در بازی ها به عنوان ابزاری اساسی به کمک تمرین تلفیق حرکات پایه می آیند و نقشی تعیین کننده در فرایند آموزش ترکیب حرکات پایه ایفا می کنند. نکته ی مهم دیگر، شناخت مفاهیم از طریق واسطه قراردادن این حرکات است؛ به عبارت دیگر، افزایش آگاهی های دانش آموز از بدن، فضا، جهات، زمان و بسیاری از مفاهیم دیگر از طریق تلفیق آن ها با حرکات پایه و نیز اجرا میسر می شود.
نکته قابل تامل دیگر، کسب آمادگی جسمانی است. آمادگی جسمانی به دلیل اجزای متنوع نه گانه ی آن، که در بخش دانستنی ها به آن اشاره شد و به صورت گسترده تری در بخش پیوست ها ارائه می گردد، نه تنها در پنج پایه تحصیلی ابتدایی بلکه در دوره های تحصیلی بعد نیز مورد تاکید واقع می شود تا ضمن کسب توانایی در هر یک از اجزا، به عنوان عاملی تعیین کننده در سلامتی برای دانش آموز شناخته شود و در بین عادات زندگی حال و آینده ی او جایگاه ویژه ای پیدا کند.
پ- نگرش های مورد انتظار:
انتظار می رود برنامه ی درسی تربیت بدنی در کنار رشد و ارتقای آمادگی جسمانی و حرکتی از طریق تمرین در کلاس های مهارتی، افزایش علاقه ی دانش آموزان به شرکت فعال در فعّالیّت های ورزشی، گرایش آنان به آمادگی جسمانی و بهبود حرکات پایه، تمایل به رعایت اصول بهداشتی در ورزش، گرایش به کسب و توسعه ی مهارت های ورزشی و رعایت اصول ایمنی در فعّالیّت های ورزشی را، از طریق تعامل بین معلّم و دانش آموزان و دانش آموزان با یک دیگر در کلاس های دانشی به همراه داشته باشد. در واقع، کلاس های دانشی فرصت بیشتری را برای شکل گیری نگرش ها برای دانش آموز فراهم می کند؛ از این رو، کلاس دانشی نیز ازجهت روش مدیریت معلّم در روند یاددهی- یادگیری فعال اهمیت ویژه ای دارد.(3)
بهترین شیوه ی اجرای یک ساعت درس تربیت بدنی
در ساعت درس تربیت بدنی که در ظاهر فقط به فعّالیّت های بدنی پرداخته می شود بلکه در معنا یک فرد در تمام ابعاد وجودی مانند روحی و روانی نیز محک زده می شوند مثلا افراد گوشه گیر و منزوی ، اشخاصی که در برقراری ارتباط با دیگران دچار مشکل می باشند و یا دانش آموزان ناسازگار و پرخاشگر و یا افراد مستعد در رشته های مختلف ورزشی توسط یک دبیر متخصص در امر تربیت بدنی شناسایی می شوند و با دادن راهکار های مناسب مانند یک مشاور عمل می کنند.مهم ترین عاملی که موجب انتخاب این موضوع جهت تحقیق و پژوهش شد مشاهده این امر که دانش آموزان از نظر فعّالیّت بدنی و تحرک سیر نزولی را طی کرده اند و انگیزه خود را نیز از دست داده اند و این مساله باعث بوجود آمدن امراض مختلف مانند ناهنجاری های جسمانی و افزایش وزن و یا حتی بیماری های دیگر شده است.
براین اساس مطالعات نشان می دهند
- اکثر دانش آموزان از یکنواختی رشته های تربیت بدنی که در مدارس تدریس می شود (بدمینتون ، بسکتبال ، والیبال) احساس رضایت مندی ندارند و جای گزینی رشته هایی مانند اسکیت ، شنا ، فوتسال ، حرکات ایروبیک و ورزشهای رزمی را خواهان می باشند.
- فضاهای ورزشی مدارسباید به محیط هایی تبدیل شود که دانش آموزان با آرامش خاطر به فعّالیّت بپردازند (بدون پوشش مانتو و مقنعه)
- تست های آمادگی جسمانی (دوی 540 متر ، دراز نشست ، کشش بارفیکس) از دیدگاه دانش آموزان موجب دل زدگی آنها از این درس و.نه فعّالیّت ها شده است زیرا تعداد جلسات تمرینی آنها در هفته بسیار کم می باشد.
- فعّالیّت های ورزشی همراه با موسیقی باشد.
پیشنهادات:
1- پربار کردن کلاس های ضمن خدمت و آموزش رشته های جدید و متداول در جهان به دبیران تربیت بدنی
2- همکاری نزدیک سازمان های ذیربط (سازمان تربیت بدنی ، شهرداری مناطق ، آموزش و پرورش) جهت بکارگیری فضاهای مناسب مانند سالنهای ورزشی و استخر های شنا
3- محسور کردن حیاط مدارس دخترانه جهت استفاده بهینه دانش آموزان
4- حذف مسابقات ورزشی در سطح مدارس منطقه و انتخاب تیمها بصورت کلنی با فراخوانی دانش آموزان زبده مدارس و شرکت انها در مسابقات بین مناطق در نتیجه مصرف بودجه آن جهت پیشبرد ورزش مدارس.
5- باید ورزش را در مدارس مخصوصا مدارس ابتدایی و حتی مقاطع بالاتر از حالت حرفه ای و حالت های برد و باخت بیرون آورده شده و به صورت بازی اجراگردد. یعنی به صورتی که فرصتی فراهم گردد که کودک به خودشکافی برسد. در ورزش دانش آموزان باید خود فعّالیّت و نفس عمل مد نظر باشد. بنابراین انگیزه ورزش باید معطوف به لذتی باشد که عاید فرد می شود. به عقیده کلاپارد دانشمند معروف سوئیسی "مهم ترین اثر بازی آن است که به کودک مجال و فرصت دهد که اظهار شخصیت کند و به اصطلاح خویشتن خویش را کشف کند." این گونه است که باید ترتیبی اتخاذ کرد تا ورزش تدارکی باشد برای زندگی کودک.
ورزش به لحاظ اجتماعی و جرم شناسی نیز ابزار مفیدی برای جلوگیری از بسیاری آسیب های اجتماعی در سنین بالاتر است. بسیاری از آسیب هایی که در جامعه رخ می دهد نتیجه تراکم نیازهای پاسخ داده نشده ای است که نوجوان و جوان در خویش احساس می کند. بنابراین اگر محیطی مساعد برای تخلیه انرژی جسمانی و روانی نوجوانان و جوانان فراهم آید می تواند از بسیاری آسیب های اجتماعی جلوگیری کند. کارشناسان موسسه جرم شناسی استرالیا در کشورهای کانادا، انگلستان، امریکا و استرالیا درباره شرکت جوانان در فعّالیّت های ورزشی در کاهش میزان وقوع جرایم و جنایات در جامعه انجام داده اند، که بر اساس آن اجرای برنامه هایی برای نوجوانان و جوانان به ویژه در بخش های فقیرنشین و حاشیه شهرها در کاهش میزان جرایم نقش بسیار موثری دارد.
به گفته کارشناسان این گروه از نوجوانان و جوانان هنگاهی که در فعّالیّت های ورزشی قرار می گیرند احساس وابستگی اجتماعی، وفاداری و حمایت را تجربه می کنند. همچنین این گونه فعّالیّت ها جوانان را با رفتارهای ارزشمند بیشتر آشنا می کند. بر اساس آمار به دست آمده از این پژوهش شرکت این گونه افراد در فعّالیّت های ورزشی، اعتیاد به مواد مخدر، الکل و رفتارهای تهاجمی و حتی میزان مزاحمت های تلفنی را در این مناطق کاهش داده است.
بر این اساس است که وظیفه موسسات آموزش و مدارس و به ویژه مربیان و معلّمان ورزش که در محیط های شاد کودکانه با دانش آموزان روبرو هستند، حائز اهمیت فراوان است. تلاش معلّمان ورزش باید برای فراهم کردن چنین محیطی باشد تا ورزش اسبابی شود برای تمدد اعصاب دانش آموزان برای ورود به کلاس درس و در نتیجه دور نگه داشتن دانش آموزان از فضاهای آسیب زا. با توجه به این که ساعت ورزش در مدارس ما به لحاظ کمی و نیز درس ورزش به لحاظ نیروی متخصص به هیچ عنوان در نرم واقعی خود نیست، اهمیت این موضوع دو چندان می گردد.(4) *مراحل تدریس در ساعت درس تربیت بدنی:
معلّمان تربیت بدنی قبل از ورود به کلاس فعّالیّت های لازم در ساعت آموزشی را سازماندهی کرده و بر مبنای اهداف تربیت بدنی ، نیاز دانش آموزان ، مدت کلاس ، وسایل و امکانات موجود ، شرایط جوی و … بهترین و بیشتر بازده را نصیب دانش آموز می نمایند .
طرح سه مرحله ای تدریس یکی از طرح های سازماندهی و تنظیم ساعت آموزش تربیت بدنی است . این سه مرحله شامل موارد زیر است :
1- مرحله ی آمادگی.
2- مرحله ی پیاده نمودن هدف آموزشی ( مرحله اصلی ).
3- مرحله ی بازگشت به حالت اوّلیه.
بدیهی است که این مراحل و انتخاب فعّالیّت های هر از آن به دیگری بستگی دارد . در صورتی یک ساعت درس تربیت بدنی ( چهل و پنج دقیقه ) باشد و تقسیم بندی زمانی آن به شرح زیر خواهد بود:
1- آمادگی:
مرحله آمادگی از دو بخش آمادگی سازمانی و آمادگی بدنی تشکیل یافته است .
الف – آمادگی سازمانی
که عبارت است از تعویض لباس ، تذکرات ، حضور و غیاب ، ایستادن در صف و ستون که در هر جلسه حدود 10 دقیقه را به خود اختصاص می دهد .
ب – آمادگی بدنی
این بخش خود به دو قسمت تقسیم می شود :
1- آمادگی عمومی یا گرم کردن : شامل انواع راه رفتنها ، دویدن ها و پرشها است در پایه اول بهتر است از حرکات تقلیدی و تشبیهی در این بخش استفاده شود . زیرا دانش آموزان پایه اول به این حرکات علاقه دارند و کاملاً آنها را انجام می دهند .
2- آمادگی اختصاصی : در این بخش از نرمشهایی که مرتبط با هدف آموزشی کلاس است استفاده می شود . به عنوان مثال اگر هدف آموزشی کلاس پرتابها باشد از نرمشهایی که منجر به تقویت عضلات اندام فوقانی و مفاصل این قسمت می شود باید استفاده کرد . در پایه اول این حرکات بیشتر تشبیهی بوده ولی در پایه های بالاتر می توان از شیرین کاریها ، حرکتهای مقاومتی ، حرکات با طناب و نرمشهای با وسیله و بدون وسیله استفاده کرد . این دو بخش نیز 20 درصد را بخود اختصاص میدهد .
2- مرحله پیاده کردن هدف یا مرحله ی اصلی:
هدف اصلی درس تربیت بدنی در این مرحله انجام می شود . پس از توضیحات و آموزش لازم ، معلّم از بازیهای مختلف استفاده می کند . در این مرحله برای تقویت حرکات پایه و مهارتهای ورزشی ، از بازیهای مختلف استفاده می شود . بازیها علاوه بر تقویت حرکات و مهارتها دارای خصوصیاتی هستند که می توان از طریق آنها برای تقویت ابعاد عاطفی ، اجتماعی و شناختی کودکان نیز اقدام کرد . به عنوان مثال مفاهیمی از قبیل صداقت ، راستگویی ، مسئولیت پذیری ، مسئولیت ، تعاون و همکاری شناخت اشکال هندسی و غیره را می توان در قالب بازیهای مختلف آموزش داد . این مرحله 50 درصد برنامه را بخود اختصاص می دهد .
3- مرحله بازگشت به حالت اوّلیه:
در مرحله اصلی ، ضربان قلب و سرعت دستگاه گردش خون و تنفس دانش آموزان به اوج خود می رسد از نقطه نظر عاطفی نیز احتمالاً تغییراتی به جهت برد و باخت و یا برخوردهای جسمانی به وجود آمده است . یکی دیگر از نتایج فعّالیّت های انجام شده تعریق و نشستن گرد و غبار محیط بر بدن است به این ترتیب اقداماتی در هر یک از این مراحل باید انجام شود تا دانش آموز آماده حضور در کلاس بعدی شود .
راه رفتن آرام و نفس گیری ، انجام حرکات کششی برای آرام کردن ضربان قلب به دستگاه گردش خون و تنفس ، مروری بر آموزش انجام شده و ارائه تذکرات مهم بهداشتی ، اخلاقی و اجتماعی و غیره در این بخش صورت می گیرد . این مرحله فرصت خوبی است برای ارائه نکات دانشی از قبیل رعایت نکات بهداشتی ، ایمنی و … میباشد . سپس دانش آموزان به امر نظافت و شستشو می پردازند . این مرحله نیز 20 درصد برنامه را بخود اختصاص می دهد .
- مدیریت کلاس
آن چه کودکان در خصوص کلاس درس تربیت بدنی یاد می گیرند و آنچه در خارج از کلاس ، اتاق رخت کن به هنگام شست و شو و نظافت پس از کلاس درس می آموزند ممکن است در تقابل با یکدیگر و در واقع ترکیبی از برداشت های مثبت و منفی باشند و لذا موارد زیر را باید به دقت در نظر گرفت :
قبل از آموزش
1- معلّم باید لباس به تن کند که امکان حرکت آزاد را برای او فراهم کند .
2- معلّم بهتر است با هر کسی از دانش آموزان با ذکر نام ، سلام و احوالپرسی کند .
3- کلیه وسایل ورزشی کلاس باید آماده شده باشد و مواردیکه وی در نظر دارد تعلیم دهد مشخص باشد .
مقررات اتاق رخت کن : در مدارس ما معمولاً اتاق رخت کن ، همان کلاس درس دانش آموزان است . دانش آموزان باید البسه خود را در محل مشخصی در کنار هم قرار دهند و پی از خروج بهتر است معلّم در کلاس را قفل کند .
البسه : استفاده از البسه ورزشی از نظر بهداشتی ضروری است . فعّالیّت با لباس معمولی به هیچ وجه توصیه نمی شود زیرا تعریق و عدم آزادی عمل مضرات فراوانی را به همراه خواهد داشت . استفاده از شلوار گرم و لباس نخی و کفش ورزشی در حیاط مدرسه برای پسران مشکلی نخواهد داشت . در مورد دختران نیز توصیه می شود فضای مناسبی که امکان استفاده از چنین لباسی را برای آنان فراهم می آورد ، مهیا شود .
معلّم باید از دانش آموزان بخواهد در فاصله های زمانی معیین البسه ورزشی خود را بشویند و با لباس تمیز در کلاس درس حاضر شوند . اهمیت حفظ نظم ، آراستگی و پاکیزگی باید مورد تاکید واقع شود . البته تمیزی محل نیز تاثیر شگرفی بر انگیزش دانش آموزان دارد .
حضور و غیاب : گرچه در سالهای اولیه دبستان حضر و غیاب ضرورت چندانی ندارد و معمولاً همه در کلاس حضور دارند ، ولی در پایه های بالاتر لازم است . با یکی از روشهای زیر به راحتی و به سرعت می توان این کار را انجام داد :
1- توسط سرگروه : سرگروه موظف است افراد غایب را شناسایی کند .
محاسن : نوعی تمرین رهبری است و حضور و غیاب با سرعت انجام می شود .
معایب : امکان دارد به علل عاطفی سرگروه از ارائه برخی از اسامی خودداری کند یا اسامی و چهره ها را فراموش میکند .
2- از طریق تعیین محل استقرار : معلّم نام و یا شماره اماکن خالی را یادداشت میکند .
محاسن : روشی نسبتاً سریع برای حضور و غیاب است و امکان انطباق اسامی با چهره ها برای معلّم بیشتر است .
معایب : امکان تمرین رهبری را از دانش آموز می گیرد . در این روش در قیاس با روش سرگروه ها زمان بیشتری برای حضور و غیاب صرف می شود .
3- حضور و غیاب توسط معلّم و خواندن اسامی
محاسن : معلّم با صرف کمترین تلاش اسامی را می آموزد .
معلّم از حضور و غیاب دانش آموزان اطمینان حاصل میکند .
معایب : وقت گیر است .
امکان تمرین رهبری توسط دانش آموزان را سلب می کند .
حضور و غیاب باید در ابتدای ساعت کلاس درس انجام شود . اسامی افرادی که فاقد لباس مناسب هستند نیز یادداشت شود .
4- استفاده ی بهینه از فضای ورزشی
گرچه متخصصین حداکثر نفرات کلاس تربیت بدنی در دبستان را سی و پنج نفر ذکر می کنند ولی کمتر معلّمی شانس آن را دارد که در چنین کلاسی تدریس کند . بنابراین باید راه هایی را اختیار کرد که از کل فضای آموزشی موجود به بهترین شکلی استفاده شود . این تدبیر به همراه استفاده از سرگروه برای گروه های انتخابی در هر کلاس معلّم را قادر می سازد که گروه ها را در فضای مشخص شده به گردش درآورد و به کار آنها به طور موثر نظارت کند . بدین ترتیب در یک فضای ورزشی فعّالیّت های زیادی را می توان به اجرا گذاشت .
روش های گروه بندی کلاس
در طی سال تحصیلی ، باید از روش های گوناگونی برای گروه بندی دانش آموزان در کلاس درس تربیت بدنی استفاده کرد زیرا فراهم شدن فرصت های شغلی مناسب برای گروههای کاری ، جهت سرگروه یا کاپیتان شدن ، آنها را از نظر کسب مهارت های رهبری ، روحیه ورزشکاری و گسترش دایره ی دوستان رشد خواهد داد . گروه هایی که ما می توانیم پیشنهاد کنیم عبارتند از :
1- گروه های کلاسی که برای دروس دیگر تعیین شده اند .
2- گروههای همگن از دانش آموزان ماهر و یا گروههای ناهمگن متشکل از دانش آموز ماهر و کم مهارت . مهارت افراد از طریق تست یا مشاهده تعیین می شود .
3- انتخاب شماره های دوم ، سوم یا چهارم بر حسب تعداد نفرات کلاس
4- انتخاب سرگروهها و دادن فرصت به آنها برای انتخاب تیم خود
5- جدا کردن بلند قدها از بین گروههای مختلف
6- انتخاب تیم یا گروه توسط معلّم
7- انتخاب گروه بر حسب نوع تمرین خاص ( گروهی طناب بازی ، گروهی دراز و نشست و … انجام دهند )
8- انتخاب سر گروه و خواستن از بچه ها برای استقرار پشت سر گروهها
9- تقسیم یک دایره به دو گروه
10- تقسیم کلاس برحسب تعداد ، به عنوان مثال ده نفر اول به این گوشه سالن و ده نفر به این نقطه بروند .
11- در این گروه بندی همانند مورد 10 عمل می شود . لاکن دانش آموزان فعّالیّت و وسیله ای را که ترجیح می دهند انتخاب می کنند .
در طی سال ، معلّم بر کیفیت رهبری آزاد منشانه و وظایف و مسئولیت های کاپیتان تیم و یا سرگروه تاکید می کند .
کنترل و جابه جایی وسایل:
اگر مسئول مستقیمی برای این کار وجود نداشته باشد ، راهی برای آن باید پیش بینی کرد . در هر یک از جلسات درس باید یکی از شاگردان این کار را برعهده بگیرد . قبل از شروع درس ابزار لازم باید آماده شود تا از اتلاف وقت آموزش جلوگیری به عمل آید .
عمل انتقال وسایل به کلاس باید به راحتی و سرعت کافی انجام شود . چرخهای دستی و جعبه های چرخ دار می تواند در سهولت و سرعت حمل و نقل وسایل و نگهداری آنها موثر باشد .
ثبت وضعیت دانش آموزان:
ثبت وضعیت دانش آموزان باید عملی و کاربردی باشد و به عنوان وسیله ارزیابی پیشرفت دانش آموزان و محتوای برنامه و یا برای ثبت جزئیات اجرایی استفاده شود . این کار باید برای معلّم وقت گیر و انرژی بر نباشد . این سوابق شامل : اطلاعات اساسی مربوط به بهداشت و سلامتی دانش آموز ، حضور در کلاس ، وضعیت فرد در کلاس درس ، گزارشات روزانه حوادث و ابزار و لوازم ، اتاق رخت کن و غیره باشد .
این سوابق می تواند در زمان حال یا آینده مورد استفاده قرار بگیرد و باید در فایل مخصوصی نگهداری شود . فلسفه ثبت سوابق کار تراشی نیست . زیرا سوابق و گزارشهای دقیق و با هدف برای آموزش موثر و مدیریت کارآمد در کلاس بسیار مفید است .
سازماندهی کلاس درس:
کلاسهای درس تربیت بدنی عموماً بسیار پر ازدحام هستند . تعداد ایده آل دانش آموز برای یک کلاس 20 نفر است . این تعداد نباید از سی و پنج نفر فراتر رود . کمبود وقت ، وسایل ناچیز و ابزار ناکافی به همراه تعداد زیاد دانش آموز مشکلات بزرگی را برای معلّم فراهم می آورد . دقت در اتخاذ بهترین روش سازماندهی کلاس نتایج مفیدی را به همراه خواهد داشت .
دانش آموزان باید معلّم را در طراحی ، هدایت ، ارزیابی برنامه در هر کلاس یاری کنند . دردوره های ابتدایی باید به دانش آموزان در خصوص آنچه که باید یاد بگیرند ، آنچه که باید انجام دهند و ارزیابی نتایج خودشان به تدریج مسئولیتهای بیشتری داد . سازماندهی ماهرانه کلاس و طراحی خردمندانه درس ، هدف دار بودن آموزش هر دوره را برای دانش آموز و صحت آموزش و مفید بودن آن تضمین خواهد کرد . کلاس را می توان به شکل صمیمانه اما با کنترل شایسته هدایت کرد .
معلّم می تواند شروع و خاتمه مشخصی برای کلاس تعیین کند . وی می تواند بچه ها را عادت دهد که وقتی او صحبت می کند گوش کنند و با شنیدن علامت شروع ، در یک دایره یا گروه و دسته قرار بگیرند و به همین ترتیب در آخر هر کلاس برای یک بحث و ارزیابی کوتاه از گروههای معینی بنشینند . این نکته نیز قابل تعمق است که چون کودکان با هر معلّم محدودیتها و آزادیهای معینی را تجربه می کنند .
باید از اولین کلاس تا آخرین کلاس در یک سال از ثبات رفتار ، عدالت و روش بدون تغییری در کنترل گروه پیروی کنند . سازماندهی مناسب کلاس به دانش آموزان کمک میکند تا احساس امنیت کرده و برای روبرو شدن با تجربیات جدید آماده باشند .
شیوه های استقرار در زمین ورزش:
چون سازماندهی مجدد تیم ها برای انجام هارت ها یا بازیها وقت زیادی را تلف میکند . باید به دانش آموزان یاد داد که به هنگام فرمان معلّم سریعاً در گروه های دلخواه مستقر شوند . گروه ها یا تیم های 6 تا 8 نفره معمولاً بهترین انتخاب هستند . استقرار هر گروه برای پوشش کامل زمین به معلّم این امکان را می دهد که کل نفرات کلاس را به طور موثر زیر نظر بگیرد .
اشکال زیر را دانش آموزان سریعاً یاد گرفته و سریعاً به این شکل ها سازمان می گیرند .
1- استقرار بادبزنی : دانش آموزان در برابر سرگروه به شکل بادبزنی قرار می گیرند . این استقرار بخصوص در تمرین مهارت هایی مثل پرتاب ، دریافت و ضربه زدن به توپ در اندازه های مختلف موثر است . معلّم به عنوان ناظر گروهها عمل میکند .
2- استقرار صفی : این ساده ترین شکل استقرار برای مبتدیان است . برای بازی های امدادی ، پرتاب به سبد و بازی هایی که کودکان باید نوبت را رعایت کنند مناسب است در صورت امکان در هر صف نباید بیش از 5 نفر مستقر شوند .
3- استقرار دایره ای : گروه می تواند سریعاً از حالت بادبزنی یا صفی به دنبال سرگروه خود به شکل دایره ای مستقر شوند . این روش استقرار برای بازی های ساده و تمرین مهارت های توپی با کمک سرگروه که در مرکز مستقر است مناسب است او از وسط توپ را برای تک تک افراعضای گروه پرتاب میکند و در صورتی که فردی خطا کرد مجدداً برای او پرتاب می کند تا خطا تحصیح شود .
4- استقرار گردشی : این نوع استقرار برای تمرین پاس ( پرتاب و دریافت ) و ضربه زدن با پا بسیار مناسب است .
5- استقرار زیگزاک : دو صف مقابل یکدیگر قرار می گیرند ، به ترتیب بازیکن 1 به 2 ، 2 به 3 توپ را پرتاب می کند و به همین شکل ادامه می یابد . این نوع استقرار برای ضربات فوتبال ، والیبال ، پرتاب و دریافت مناسب است .
6- استقرار (v) : سرگروه رو به صف می ایستد و با دادن علامت از شماره های 1 و 2 می خواهد شکل وی ( v ) را بسازند . شماره های فرد به طرف راست و شماره های زوج به طرف چپ می روند . این نوع استقرار برای تمرینات مهارتی و عکس العمل به دستورات حرکت به شکل رژه بسیار مناسب است .
7- استقرار به شکل مربع : چهار گروه را به شکل مربع مستقر کنید . اولی ضلع جنوبی ، دومی ضلع شمالی ، سومی ضلع شرقی و چهارم ضلع غربی را می سازد . در طرف چپ گروه خود قرار می گیرد . این استقرار برای تمرین پاس ( پرتاب و دریافت ) و بازی های ساده ای مثل « وسطی » مناسب است .
8- استقرار پراکنده : این نوع استقرار به صورت تصادفی انجام می شود و دانش آموزان می توانند در هر جا که مایلند ایستاده و یا بنشینند .
9- کاربرد گروه ها:
تشکیل گروهها را می توان از نیمه اول سال اول دبستان شروع کرد . شکل ایده آل تشکیل گروه زمانی است که دانش آموزان به مرحله ای از رشد اجتماعی رسیده اند که قادرند به راحتی در گروه حرکت کنند . سرگروه را اولین بار معلّم انتخاب میکند ، اما به دانش آموزان باید فرصت داد که سرگروه را تا هفته دوم و سوم هر ثلث انتخاب کنند طول دوره سرگروهی را باید معلّم و دانش آموزان با توافق هم تعیین کنند . شرط سرگروه شدن برتری دانشی و مهارتی است . این کارها نیاز به زمان ، صبر و ثبات در تصمیم گیری دارند تا رشد و توسعه یابند . در عین حال هر کودک باید فرصت قرار گرفتن در وضعیت حساس را در کلاس در چند نوبت داشته باشد و به عنوان سرگروه و یا رهبر چند فعّالیّت خاص گزینش شود .
وظایف رهبر گروه عبارتند از:
1- کنترل حضور و غیاب اعضاء گروه
2- کمک به معلّم در برنامه ریزی روزانه ، هفتگی و سالانه
3- کمک به معلّم در نمایش حرکات و کمک به اعضاء گروه جهت یادگیری فعّالیّت ها
4- کمک به معلّم و گروه جهت ارزیابی برنامه
5- ارائه الگوهای مناسب دوستی و جوانمردی ورزشی ( به عنوان مثال ) برای دیگران جهت پیروی از آنها .
6- کنترل و انتقال ابزار ورزشی به داخل کلاس و بالعکس توسط گروه و کمک در تعمیر آنها .
معلّم واقعی به مرور وجودش برای کلاس کم رنگ و غیر ضروری می شود . پس از آن که دانش آموزان تعدادی از بازی ها را فرا گرفتند باید فرصت پیدا کنند که بازی های دلخواه خود را انجام دهند و از طرف معلّم نظارت شوند . روش هاس پیشنهادی برای این کار عبارتند از :
1- مشخص کردن فضای بازی برای هر یک از گروه ها که در همان محل مستقر می شوند . گروهها در اطراف سرگروه مستقر می شوند و سرگروه بازی پیشنهادی از طرف معلّم را که گروههای دیگر نیز انجام می دهند با گروه خود انجام دهد .
2- مشخص کردن فضای بازی برای گروه 10 تا 15 نفره که می خواهند بازی خاصی را انجام دهند . تمامی افراد گروه آن بازی را در طول دوره انجام می دهند . شکل دیگر این روش آن است که هر گروه که از سه نفر تشکیل شده ، دو یا سه بازی از همان بازی های خاص را در طول دوره انجام دهد .
3- تعیین یک سرگروه برای منطقه ای خاص و دادن فرصتی به یک دانش آموز برای انتخاب بازی یا بازی های دلخواهی که تمایل دارد آنها را انجام دهد . دانش آموزان دیگر که تمایل دارند آن بازی ها را با آن سرگروه خاص انجام دهند می توانند به او ملحق شوند .
4- به هر یک از گروهها و سرگروه آنها یک وسیله ورزشی اختصاص داده می شود و تمام گروهها مجاب می شوند که هر یک از وسایل را در طول دوره مورد استفاده قرار دهند .
10- دستوالعمل و اصول کلّی روش تدریس تربیت بدنی:
1- معلّم تربیت بدنی باید توجه داشته باشد که هر دانش آموز فرصت شرکت عملی در فعّالیّت ها و برنامه های ورزشی را داشته باشد . شرکت عملی دانش آموزان در فعّالیّت های ورزشی یا هر رشته دیگر پایه و اساس یادگیری آنها را تشکیل می دهد ؛ بدین معنا که تا دانش آموزان عملاً به کاری نپردازند چیزی یاد نخواهند گرفت .
برای رسیدن به این مقصود اول اینکه باید وسایل ورزشی به اندازه کافی در اختیار دبیر ورزش باشد تا فرصت برای استفاده فردی همه دانش آموزان فراهم شود . ثانیاً شرط کار کردن دسته جمعی این است که دانش آموزان را باید تا جایی که امکان دارد به گروههای کوچک تقسیم کرد تا کسی یا گروهی منتظر نوبت نباشد و بیکار نایستد . بیکار ایستادن و تماشاچی و منتظر بودن دانش آموزان در کلاسهای ورزشی باید از بین برود و یا به حداقل خود برسد .
2- باید دانش آموزان را هر چه زودتر به فعّالیّت واداشت تا انرژی آنان بیهوده تلف نشود .
3- معلّم تربیت بدنی باید همه دانش آموزان اعم از کودکان استثنایی و ناتوان یا دانش آموزان کم استعداد و دارای اضافه وزن را به فعّالیّت های ورزشی مشغول سازد و به هر یک از آنان بر مبنای وضع فکری و جسمی و احتیاجاتش رسیدگی و نظارت داشته باشد و از آنان رفع اشکال کند .
4- معمولاً در بعضی از بازیهایی که با « خارج شدن» تعدادی از بازیکنان سر و کار دارد ، دانش آموزانی که مهارت کمتری دارند و از دیگران ضعیفترند زودتر خارج می شوند . معلّم باید سعی کند که بازیکنان اخراجی هر چه زودتر به بازی برگردند تا مایوس و سرخورده نشوند . در این قبیل بازی ها مربی خوب هیچ گاه تا آنجا پیش نمی رود که با حذف بازیکنان قهرمان نهایی انتخاب کند . در امور تربیتی از قهرمان پروری باید پرهیز کرد و سعی شود همه بر حسب استعداد خود حداکثر استفاده تعلیماتی را ببرند .
5- به دانش آموزان فرصت داده شود که به فعّالیّت های ابتکاری و ابداعی بپردازند . دانش آموزان احتیاج دارند که روش و الگوی خود را به کار ببرند و پاره ای از مشکلات خود را با سلیقه خود حل کنند . معلّم باید از این انگیزه و غریزه دانش آموزان استفاده کند و فرصت بدهد که نو آوری کنند و سلیقه و طریقه خود را بیازمایند .
6- باید پاره ای از وقت کلاس صرف ارزشهای اجتماعی دانش آموزان شود . پیشرفت درس در کلاسی که تشکیلات منظم دارد و وجوه اجتماعی دانش آموزان مناسب است بیشتر حاصل می شود .
7- دانش آموزان برای صرف انرژی بیشتر به جست و خیز و دویدن نیاز دارند . برای این انگیزه آنان ، در برنامه های ورزشی باید فرصت لازم در نظر گرفته شود .
8- معلّم تربیت بدنی باید به سر دسته ها و سرگروهها مسئولیت لازم و عملی برای رهبری بدهد و هر گونه مسئولیت تربیتی را که از عهده انجامش برایند به آنان واگذار کند .
9- دسته بندی یا گروه بندی ، برای فعّالیّت های گروهی و در عین حال تمرین رهبری روش موثری است . معلّم باید به تقسیمات گروهی توجه خاصی داشته باشد که مقام رهبری را به نوبت بین دانش آموزان قسمت کند تا هر دانش آموزی برحسب استعداد خود فرصت رهبری را پیدا کند . این تغییرات از نظر زمانی در هر دو هفته یکبار توصیه می شود .
10- در گزینش گروهها طریقه ای به کار برود که موجب یاس و سرافکندگی دانش آموزانی که در آخرین نوبت انتخاب می شوند نگردد . شیوه انتخاب گروهها نباید به ضخصیت دانش آموزان لطمه وارد کند و معلّم باید اصول روانشناسی را در گزینش افراد به کار برد و مانع آن شود که چند نفر سرگروه به دانش آموزان کلاس چشم بدوزند و بنا به میل خود آنان را انتخاب کنند . گزینش افراد برحسب کارایی آنان موجب دلسردی افرادی می شود که مورد بی توجهی رهبران قرار می گیرند و در آخرین مراحل انتخاب می شوند .
11- معلّم تربیت بدنی برای تشکیل جلسه گروه ، محل مناسب در نظر بگیرد و در ابتدای تشکیل هر جلسه هر گروه را تعیین کند و آن گروهها با حفظ فاصله از یک دیگر مستقر شوند . دانش آموزان در موقع نشستن باید راحت و آزاد باشند تا دستورات معلّم را به خوبی دریافت کنند و بحثهای خود را به راحتی مطرح کنند .
12- معلّم تربیت بدنی باید علاقه دانش آموزان به وسایل ورزشی و حفظ و حراست از آنها را تشویق کند و به آنان یاد دهد که از وسایل ورزشی مدرسه مانند وسایل ورزشی خود نگاهداری کنند .
13- برای بردن و برگرداندن وسایل ورزشی ، روش و اصولی که سهل و عملی باشد برقرار سازد تا دانش آموزان با پیروی از آن روش بتوانند در موقع لزوم به وسایل ورزشی دسترسی داشته باشند . معلّم باید طرز استفاده از وسایل ورزشی و بردن و آوردن آنها را به دانش آموزان یاد بدهد .
14- معلّم تربیت بدنی باید قبل از به کار بردن یک وسیله جدید ورزشی ، طرز به کار بردن و کار کردن با آن را آموزش دهد . این دستورات باید فوری و سریع انجام شود تا دانش آموزان بتوانند هر چه زودتر با آنها تمرین کنند .
15- معلّم تربیتی باید طرحهایی به کار ببرد تا دانش آموزانی که دسته جمعی مشغول فعّالیّت هستند با نظم و ترتیب و به سرعت به فعّالیّت ورزشی دیگری بپردازند .
16- اگر زمین بازی با فواصل معین نقطه گذاری یا شماره گذاری شود از نظر ایجاد نظم و سرعت عمل دانش آموزان در قرار گرفتن در جای برای تمرینات دسته جمعی بسیار موثر است .
17- معلّم تربیت بدنی باید در همه حال شخصیت دانش آموزان و نوآموزان خود را حفظ کند و برای آنان احترام قایل شود و اگر آنان در هنگام عملیات ورزشی خطایی مرتکب شوند ، نباید با خشونت با آنان رفتار کند .
18- هنگام ورزش همه دانش آموزان حتی المقدور از لباس ورزشی استفاده کنند و پس از پایان کلاس ورزش دوش بگیرند و خود را شستشو دهند .
19- دانش آموزان به هنگام ورزش باید از کفش مخصوص ورزش که معمولاً دارای کف لاستیکی ضخیم و نرم است استفاده کنند .
20- معلّم تربیت بدنی باید بداند که هر دانش آموز و نوآموز مطابق یا در حدود استعداد خود می تواند فعّالیّت کند . مهم این است که دانش آموزان متوجه شوند که موفقیت فقط در سایه سعی و کوشش به دست می آید . اگر جد و جهد نکند وقت خود را بیهوده صرف کرده است . معلّم هم باید دانش آموزان را به سعی و کوشش ترغیب کند و به دانش آموزان بیاموزد که همیشه در کارها کوشا باشند .
21- اگردانش آموزان دو به دو با هم کار کنند می توانند مددکار یک دیگر باشند و معلّم باید برای کار کردن دو نفری دانش آموزان با هم ، از قبل سابقه ذهنی داشته باشد تا دو نفری را که می توانند با هم کار کنند و بیشتر از لحاظ فکری و ذوقی تجانس دارند را به عنوان همکار انتخاب کند .
22- تقسیم کلاس به دو گروه هم توان از طریق گروههای دو نفری آسانتر است و می توان گروههای دو نفری را یکی در میان به دو دسته تقسیم کرد . راه دیگر این است که پس از قرار گرفتن گروههای دو نفری در یک ردیف یک نفر از هر گروه دو نفری بنشیند و معلّم تمام دانش آموزان نشسته را به عنوان گروه یا دسته 9 یک انتخاب کند و تمام دانش آموزان ایستاده نیز گروه دوم را تشکیل خواهند داد .
23- استفاده همه دانش آموزان از یک سوت در هنگام داوری ، از نظر بهداشتی صحیح نیست . بنابراین یا باید هر دانش آموزی که داوری می کند سوت خود را داشته باشد یا باید سوتی را که دانش آموزان به طور مشترک از آن استفاده می کنند در هر نوبت ضد عفونی کرد .
سرپرستی و اداره کردن فعّالیّت های ورزشی:
1- اداره صحیح فعّالیّت های ورزشی مستلزم طرح قبلی است به طوری که معلّم قبل از اجرای فعّالیّت های ورزشی باید بداند که چه باید بکند تا با توجه به وقت موجود بتواند حداکثر استفاده را به دانش آموزان برساند .
2- این مساله از نظر فنی مهم است که معلّم بتواند به موقع فعّالیّت های ورزشی را تغییر دهد تا برای دانش آموزان متنوع باشد و یک نوع فعّالیّت آنان را خسته نکند . در ورزش باید از بازیها و شیرینکاری ها و مسابقه های مختلف به موقع استفاده کرد و از یکنواختی فعّالیّت ورزشی خودداری کرد . معلّم باید برای تغییر دادن ورزشهای مختلف از نظرها و پیشنهادهای دانش آموزان استفاده کند .
3- معلّم تربیت بدنی باید تا می تواند در اجرای فعّالیّت های ورزشی کمتر از سوت خود استفاده کند . در مواردی لازم است سوت بلند و سریع بزند که دانش آموزان را وادار به اطاعت از دستور کند و در واقع ، احترام به دستور را از طریق صدای سوت حفظ کند . اگر دانش آموزان از سنین پایین به صدای سوت توجه کنند و احترام بگذارند ، اول اینکه موجب ایجاد نظم در آنان خواهد شد و ثانیاً احترام به صدای سوت در آینده از اتلاف وقت جلوگیری خواهد کرد . سوت فقط برای متوقف کردن فعّالیّت ورزشی باید به صدا درآید . سایر دستورات مربوط به بازی را می توان به طور شفاهی یا با علامت ، اعلام و اخطار نمود . معنی صدای سوت این است که « بایستند و به مربی چشم بدوزند و به فرمان او گوش کنند» .
4- فعّالیّت های ورزشی را که جنبه مسابقه ای ندارد می توان با علامتهای دست رهبری کرد . مثلاً بلند کردن یک دستی یعنی « فعّالیّت را متوقف سازید» و بلند کردن هر دو دست یعنی « دور من جمع شوید » و علامت دادن دست به طرف پایین یعنی « بنشینید» و علامت دادن دست رو به بالا یعنی « بپا خیزید » .
5- در فعّالیّت های ورزشی ، فرمانهای رسمی را فقط در مواقع لزوم و مسابقات مهم بکار ببرند . بعضی از ورزشها نیز مانند ژیمناستیک و حرکات ورزشی به فرمانهای رسمی و قطعی و سریع نیاز دارد .
6- موسیقی آرام در بعضی از ورزشها ، مانند شیرینکاریها و حرکات زمینی میتواند مورد استفاده قرار گیرد .
7- ارزشیابی در هر برنامه ورزشی لازم است و تنها از طریق ارزشیابی است که معلّم و متخصصین متوجه میزان پیشرفت کار در ورزش خواهد شد .
8- معلّم تربیت بدنی باید گهگاه به دانش آموزان فرصت دهد تا به هر نوع فعّالیّت ورزشی که علاقه دارند بپردازند .
9- معلّم تربیت بدنی می تواند در چند دقیقه اول ساعت ورزش توضیحات کافی درباره فعّالیّت های ورزشی به دانش آموزان بدهد و حتی چگونگی اجرای فعّالیّت های ورزشی را به کمک تخته سیاه برای دانش آموزان روشن سازد .
10- معلّم تربیت بدنی باید فعّالیّت های ورزشی را از نظر حرکات و مهارتهای لازم آن تجزیه و تحلیل کند تا دانش آموزان سریعتر به مبانی آن ورزش و حرکات و مهارتهای مربوط به آن آشنا شوند .
11- بهتر است معلّم تربیت بدنی در ارائه اصول و مبانی ورزش و آموزش آن بیش از اندازه سخت گیر نباشد و به دانش آموزان فرصت دهد که تجربه ها و نظرهای خود را در یادگیری اصول و مهارتهای ورزشی در نظر بگیرند .
12- معلّم تربیت بدنی باید در آموزش مقررات ورزشی ، موضوعات را واضح و صریح بیان کند و اگر شیوه های مختلفی در اجرای یک فعّالیّت ورزشی وجود دارد ، اقسام مختلف آن را توضیح دهد و برتری یک روش را به یادگیری با ذکر دلیل بیان کند و به گونه ای عمل کند که بیان درباره مقررات و مهارتهای ورزشی مورد تعلیم ، رسا و موفقیت آمیز باشد .
13- معلّم تربیت بدنی برنامه کار خود را طوری تنظیم کند که دانش آموزان بلافاصله بعد از توضیح مقررات و فنون مربوط فعّالیّت ها را شروع کنند و بین تدریس و اقدام عملی دانش آموزان فاصله ای که موجب فراموشی آموزشهای ورزشی آنان شود وجود نداشته باشد .
14- معلّم تربیت بدنی همیشه نکات مهم و قهر فعّالیّت ورزشی را توضیح دهد و روی آن نکات باید تاکید کند . در هر ورزشی نکات ظریف و خاصی وجود دارد که از نظر پیشرفت در آن ورزش بسیار موثر و مهم است . دانستن این نکات برای دانش آموزان از نظر تبحر آنان در ورزش ضروری است .
15- از بین بردن ترس دانش آموزان در استفاده از وسایل ورزشی باید مورد توجه معلّم تربیت بدنی باشد . ابتدا فعّالیّت های آسان و ساده ورزشی و بتدریج فعّالیّت های پیچیده تر را به آنان بیاموزد . در شروع یادگیری ورزش فرصت دهد که دانش آموزان بدون جابجا شدن به ورزشهای ساده بپردازند و کم کم مهارتهای حرکتی را که مستلزم حرکت و تغییر محل دانش آموزان باشد آموزش دهد .
16- کلاس ورزش باید با نشاط و شادی دانش آموزان همراه باشد . سر و صدای طبیعی دانش آموزان از علاقه مندی آنان به ورزش و لذت از فعّالیّت های ورزشی سرچشمه می گیرد در حالی که شلوغ کردن آنها در اثر بی نظمی و بی علاقگی و بی انضباطی آنان ایجاد می شود .
17- معلّمان باید موظف باشند که علاقه مندی آنان به یک یا چند فعّالیّت ورزشی ، بر برنامه های ورزشی که با دانش آموزان اجرا می کنند سایه نیفکند ، زیرا ورزشکاران که شامل مربیان ورزش هم می شوند بیشتر مایلند به فعّالیّت هایی بپردازند که در مورد آنها بیشتر می دانند و آنها را بهتر انجام می دهند .
18-تربیت صحیح نتیجه محیط تربیتی خوب و سالم و طرح ریزی شده است و بیهوده و خود به خود حاصل نمی شود . ورزشهای امدادی که به همکاری بیشتر احتیاج دارد بهترین مثال این موضوع است . در این گونه ورزشها دانش آموزان باید همکاران را به معنای واقعی فرا گیرد و به کار ببرد و به طور دقیق مقررات را اجرا کند و منطبق با ظرفیت و استعداد و مهارت اعضایتیم خود قدم بردارد در حالی که اگر دانش آموزان آموزش واقعی ندیده باشد و درست تربیت نشده باشد به جای فعّالیّت و همکاری صادقانه تقلب می کند و از عقب ماندگی تیم خود عصبانی می گردد و به طور کلی بردن به هر شکلی برای او هدف اصلی میشود بدون این که جهات تربیتی رسیدن به پیروزی را رعایت کند و به آن اهمیت بدهد .
19-ادب و نزاکت و بازی صادقانه و حفظ امانت از هدفهای مهم ورزش است که مربیان باید از ابتدای کودکی در نوجوانان ایجاد و تقویت کنند . این نکات به قدری مهم است که معلّمان تربیت بدنی باید در آموزشهای ورزشی خود از فرصتهای مناسب برای ایجاد و تقویّت این صفات در دانش آموزان استفاده کنند و این صفات انسانی و اجتماعی را از راه ورزش در روحیه نوجوانان بگنجانند .
20-معلّم تربیت بدنی باید اصول علم حرکات را در آموزش خود رعایت کند و مهارت های ورزشی را با در نظر گرفتن وضع جسمانی و روحی دانش آموزان و ارتباط فنون ورزشی با یک دیگر به آنان بیاموزد .(5) دیوار کوتاه زنگ ورزش در مدارس دخترانه:
توجه بچهها به امور مختلفی همچون ورزش و دنبال کردن این شاخه مهم در زندگی به منظور ارتقاء سلامت و یا پیشرفت حرفهای و کسب مقامهای حرفهای و قهرمانی، در بسیاری مواقع میتواند نشأت گرفته از نوع نگاه و شیوه کاری یک معلّم درس ورزش باشد، چراکه عکسالعمل و تلاش معلّم برای ایجاد انگیزه در دانش آموزان، میتواند زمینه ساز نگاه درست یا غلط در زندگی آینده شان شود.
به واقع تا چه حد میتوان تأخیر در پیشرفت ورزشی دختران را در مقایسه با پسران، به خاطر جدی نبودن زنگ ورزش و معلّم مربوطه دانست؟ اصلا چند درصد معلّمان ورزش نسبت به استعدادها و قابلیتهای ورزشی دختران آگاهند و در این مسیر همراهی و تلاش جدی و مستمر میکنند؟ به راستی هدف از برگزاری زنگ ورزش خصوصا در مدارس دخترانه چیست؟ آیا افزایش کیفیت تجهیزات ورزشی مدارس، در بالا رفتن انگیزه دانش آموزان برای ورزش کردن موثر بوده؟!
براین اسسا آسیب های ذیل را می توان مبتلا به درس تربیت بدنی به ویژه در مدارس ابتدایی دخترانه دانست که لازم است تا برای حل آنها اقدامات عاجل زیربنایی صورت داده شود:
*توّجه افراطی به مساله ی آزمون های علمی از سوی والدین و اولیا ی مدرسه و بیمیلی دانش آموزان به ورزش.
*عدم توّجه به اهمیت تغذیه مناسب در کنار ورزش از سوی والدین، دانش آموزان و معلّمان تربیت بدنی.
*نبود میل به رقابت و مدال آوری در دانش آموزان به دلیل عدم برگزاری مسابقات ورزشی مستمر.
*عدم تناسب اندام و نشاط برخی ازمعلّمان ورزش.
*جدّی نگرفتن درس تربت بدنی از سوی مربیان این درس.
*عدم حمایت کافی برخی مدیران مدارس از کلاسهای ورزش.
*توّجه افراطی به تکنولوژیهای ارتباطی و کاهش علاقه دانش آموزان به تحرّک و ورزش کردن
*عدم تلاش زیرساختی مسئولین برای بهبود و ارتقاء زنگ ورزش مدارس.(6) راهبردهای عملی افزایش جاذبه ی درس تربیت بدنی:
* ایجاد تابلوی اعلانات ورزشی در مدارس:
یکی از روش هایی که موجب افزایش جاذبه درس تربیت بدنی در مدارس می شود نصب یک تابلوی اعلانات ورزشی است که می توان از طریق آن اطلاعات جدید ورزشی،اخبار و.... را به دانش آموزان ارائه کرد.
* اعلام سایت های مختلف ورزشی:
امروزه با گسترش اینترنت در سطح جهان ودست یابی راحت وآسان به آن می توان از این طریق دانش آموزان را به ورزش کردن ترغیب کرد به این صورت که سایتهای ورزشی را به دانش آموزان معرفی نمائیم.
* بر گزاری مسابقات ورزشی مستمر:
مسابقات می تواند در سطوح مختلف اجرا شود،از سطح یک کلاس گرفته تا سطوح بالاتر:آموزشگاه،ناحیه،استان و کشور که هم اکنون در مقاطع مختلف اجرا می شود اما نکته ای که مورد توجه است این است که این مسابقات هنوز جایگاه واقعی خود را در بین دانش آموزان پیدا نکرده واین نشانۀ ضعف ونقص در برنامه ریزی می باشد. چرا که برگزاری اینگونه مسابقات فقط دانش آموزان برتر شرکت کننده را فرا می گیرد حال آنکه بد نیست اگر مسابقاتی جهت دانش آموزان دیگر ویا تماشا گران ومشوقّین که به مسابقات می آیند برگزار گردد وبرای دیگر دانش آموزان نیز ایجاد انگیزه نماید ودر واقع یک فرهنگ سازی اصولی برای تماشا گران ودانش آموزان غیر فعّال گردد.
* ایجاد انگیزه برای افزایش مطالعات ورزشی در بین دانش آموزان:
در حال حاضر بسیاری از کتب ورزشی مفید وجود دارند که به امر تربیت بدنی از دیدگاه خاص و ویژه ای می نگرند وعلاوه بر آنها می توان از مجلات وروزنامه ها وهفته نامه های معتبر ومعروف ورزشی نام برد،کارشناسان تربیت بدنی آموزش وپرورش می توانند با در اختیار قرار دادن این منابع عظیم نقش مهمی در ترغیب دانش آموزان به ورزش ایفا کنند.از جمله عوامل ایجاد کننده انگیزه:خبر رسانی واطلاعات عمومی ورزشی وتربیت بدنی وبرگزاری مسابقات اطلاعات عمومی ورزشی می باشد.
* ارائه مشاوره جهت جدول برنامه ریزی شده:همان طور که امروزه مراکز مشاوره ای گوناگونی در ابعاد مختلف روانشناسی،جامعه شناسی و.... وجود دارند ارئه مشاوره به دانش آموزان برای داشتن برنامه ای زمان بندی شده برای انجام فعالیت های ورزشی کمتر به چشم می آید.
* چاپ نشریات ورزشی توسط دانش آموزان:ایجاد یک محیط رقابتی برای دانش آموزان یک آموزشگاه یا ناحیه ویا استان در مورد چاپ نشریات ورزشی دانش آموزی می تواند در بسیاری از موارد موجب افزایش جاذبه درس تربیت بدنی گردد.
* ایجاد یک تارنمای ورزشی برای هر آموزشگاه:
با ایجاد یک تارنمای ورزشی وبا کمک دانش آموزان مطالب مختلف ورزشی گردآوری می شود وبدین ترتیب موجب گسترش جاذبۀ درس تربیت بدنی می گردد.
* اهدای جوایز ارزنده ی ورزشی به دانش آموزان:
در بسیاری از مدارس رسم بر این است که از دانش آموزان برتر رشته های مختلف درسی ،هنری،فرهنگی و....تقدیر به عمل می آید وبه آنها جوایزی اهدا می گردد.چرا در این میان اهدای جوایز ورزشی بسیار نادر است؟تربیت بدنی می تواند با مرسوم کردن این شیوه نقش مهمی را در ترغیب وتشویق دانش آموزان به سمت وسوی ورزش ایفا کند.
* کم رنگ سازی ارزش بازی های رایانه ایی با افزایش رونق ورزش های واقعی جسمی:
شاید این مورد را نتوان جزء وظایف تربیت بدنی دانست،اما باید توجه داشت مادامی که این گونه بازیها در بین دانش آموزان رونق واهمیت دارد،آنها کمتر به ورزش روی می آورند،اما با کم رنگ جلوه دادن نقش اینگونه بازیها وهمزمان با ارائه گزینه ورزش به دانش آموزان می توان انگیزه قابل توجهی در جذب آنها به ورزش ایجاد کرد.
* برگزاری مسابقات فرهنگی ،هنری در محدوده ی ورزشی:
به عنوان مثال می توان به مناسبت های مختلف مسابقاتی در سطح آموزشگاه ویا ناحیه ویا استان تحت عنوان عکاسی با موضوع ورزشی برگزار کرد ویا عناوین دیگر از قبیل:طنز-کاریکاتور-نقاشی و....
* برگزاری نمایشگاه های ثابت یا دوره ایی ورزشی شامل:
عرضه ی محصولات ورزشی با کیفیت وقیمت مناسب ومعرّف آثار ابداعات، اختراعات،تألیفات،ترجمه ها و....دانش آموزان ویا مربیان تربیت بدنی است.
* برگزاری مسابقات ورزشی همگانی با حضور والدین دانش آموزان:
برگزاری چنین مسابقاتی موجب افزایش شور ونشاط وروحیه ورزشی در بین دانش آموزان می گردد.در حال حاضر این مسابقات در سطح بسیار محدودی اجرا می شود.
* معرفی مکان ها،باشگاه ها وکلوپ های معتبروامن ورزشی:
معلّمان تربیت بدنی می توانند در یک تحقیق گسترده سالنها ومکانها وباشگاه های ورزشی معتبر ومفید همجوار وغیره را به منظور استفاده دانش آموزان شناسایی ومعرفی نمایند.
* اجرای ورزش صبحگاهی به صورت مستمر:
یکی از عواملی که می تواند در ترغیب وتشویق دانش آموزان به ورزش نقش مهمی ایفا کند ورزش صبحگاهی است که باید قسمتی از مراسم صبحگاهی مدارس را شامل شود.
البته باید توجه داشت که هیچ یک از موارد مطرح شده به تنهایی ویا در زمان کوتاه نتیجۀ قابل توجهی نخواهد داشت.باید فعالیت های مد نظر را بطور گسترده ومتمادی طی چندین سال انجام داد تا نتیجۀ مطلوب حاصل شود.
* بستر سازی مناسب:
منظور از بستر سازی مناسب،فراهم آوردن امکانات کافی برای دانش آموزان است تا رشتۀ مورد علاقه ی خود را انتخاب نمایند.گرچه این بحث بسیار تکراری است اما نباید فراموش شود که مهمترین مسئله نیز هست.
* تمرین دادن دانش آموزان در زمان بندی خاص:
یعنی اینکه با ارائه ی یک برنامۀ خاص به دانش آموزان مستعد در زمینۀ ورزشی،آنها را علاوه بر زنگهای ورزش در دیگر اوقات هفته نیز تمرین دهیم ویک آموزش منظم،متداول وبا برنامه برای هر دانش آموز مستعد داشته باشیم.(منظور ایجاد کانون های ورزشی خود گردان آموزشگاه با تامین بودجۀ مالی آن می باشد).
* گزینش ژنتیکی:
در برخی از فعالیت های ورزشی وجود سابقۀ موفق در خانواده ونزدیکان یک دانش آموز می تواند نقش مهمی در موفقیت وی ویا ایجاد انگیزه در وی داشته باشد.البته سرمایه گذاری وکشف استعدادهای ورزشی در بین دانش آموزان با فیزیک بدنی مناسب جهت رشتۀ ورزشی خاص لازم وضروری می باشد.
* استفاده از دانش آموزان متخصص:
معمولا در مدارس،دانش آموزانی هستند که در رشتۀ خاص ورزشی تجارب ارزشمندی دارند ومی توان در قبال ارائه خدمات به آنها،در آموزش وتمرین سایر دانش آموزان از آنها استفاده نمود.
* ایجاد کمیته های حمایت:
منظور کمیته هایی است که بتوانند دانش آموزان علاقه مند وبا استعداد را شناسایی وآنها را تحت پوشش وحمایت خود قرار دهند.چه از نظر کیفیت بهتر آموزش و چه از نظر مالی.
* بازدید از اماکن ورزشی ومسابقات مختلف ورزشی:
می توان با برنامه ریزی صحیح، دانش آموزان را جهت تشویق به مسابقات برد ویا از اماکن وباشگاه های ورزشی بازدید نمایند.
* تعیین الگوی پیشرفت:
متأسفانه الگوی مشخص ودقیقی برای بالا بردن کیفیت بازی و ورزش دانش آموزان در مدارس ویا ناحیه وجود ندارد وفقط به هنگام مسابقات این دانش آموزان مورد توجه قرار می گیرند.می توان با تعیین یک الگوی مناسب پیشرفت،آمادگی لازم را در دانش آموزان حفظ کرد.مثلاً هر چند وقت یکبار ورزشکار موفق ونمونه شهرستان،استان ویا ملی را به آموزشگاه دعوت نماییم تا در بین دانش آموزان لحظاتی را سپری نماید.
* استفاده ی تمام دانش آموزان از امکانات ورزشی ناحیه:
حتی اگر در سال تحصیلی یک بار تمام دانش آموزان بتوانند از امکانات استفاده نمایند، تأثیر فراوانی در روحیات وانگیزۀ دانش آموزان خواهد داشت.
* نظر خواهی برای تهیه ی امکانات ورزشی ودیگر فعّالیّت های تربیت بدنی:
بهتر است نظرخواهی از دانش آموزان،اولیاء،مدیران،مربیان تربیت بدنی وسایر معلمین در سطح وسیع وگسترده انجام پذیرد.
* تألیف وتدوین کتاب تربیت بدنی وتدریس آن به دانش آموزان:
به عنوان بخشی از نمرۀ درس تربیت بدنی که کاملاً تخصصی بوده وفقط مربیان تربیت بدنی تحصیل کرده قادر به تدریس آن باشند.
* افزایش ساعات درس تربیت بدنی:
در حال حاضر فقط اخبار آن را شنیده ایم وبا برنامه ریزی صحیح همانند کشورهای توسعه یافته هر روز حدود یک ساعت دانش آموزان ورزش نمایند.(7)
گردآوری وتنظیم:اعظم مهدوی
مرّبی تربیت بدنی
دبستان شهید معقول کار
ناحیه ی چهارآموزش و پرورش اصفهان
http://azammahdavi.blogfa.com
azam_mahdavi64@yahoo.com
پی نوشت ها:
(1)آقایی،عارفه،
http://vaarzesh2013.blogfa.com
(2)یاری،صمصام الله،
http://samsamalahyari.blogfa.com/post/2
(3)گوهری،نسیم
(4)آقایی،عارفه،همان منبع.
(5) شهابی،حسین،
http://eiaedu1.persianblog.ir/post/278
(6) روزنامه ی حرف مازندران
(7)
».